Platform Linux

Ubuntu is een Linux distributie. U zult zich afvragen: wat is dat, en wat kan ik er mee?

Linux is een open-source besturingssysteem voor computers, van mobiele telefoons tot mainframes. Het is uiterst solide en stabiel, reden waarom het ook heel veel voor servers wordt gebruikt. Zo draaien Google en Wikipedia vrijwel volledig op Linux. De kans is dus heel groot dat u Linux al gebruikte zonder het te weten! Linux is gemakkelijk in het gebruik en er zijn enorm veel toepassingen voor beschikbaar, zodat het ook prima geschikt is voor de huiscomputer. Als open-source product mag het vrij worden verspreid, en dat gebeurt dan ook in grote getale in de vorm van distributies. Een distributie is eigenlijk een mooie verpakking van Linux, waarin het besturingssysteem zelf is aangevuld met software om het systeem te installeren, te configureren en te beheren, en met een verscheidenheid aan toepassingssoftware. Dat is al een heel verschil met Windows. Met Windows heb je alleen het besturingssysteem en wat door Microsoft bijgeleverde toepassingen, waar je zelf drivers voor je hardware en allerlei toepassingssoftware nog aan toe moet voegen. Met Ubuntu krijg je het allemaal in één direct klaar pakket, en dat nog gratis ook. Naast algemeen toepasbare distributies zijn er ook vele distributies die voor speciale doeleinden zijn gemaakt. Een voorbeeld daarvan is Qimo, een distributie die u ook op deze DVD vindt en bedoeld is voor kinderen. Als u meer over Linux en zijn distributies wilt weten kunt u het beste het Wikipedia artikel over Linux lezen. Kijk ook eens op de website van het net opgerichte Linux Platform van de HCC.

Linux en het merendeel van zijn software wordt verspreid volgens het open-source concept. Dit houdt in dat de broncode van de software vrij beschikbaar is, en dat de bijbehorende licentie de licentienemer het recht geeft de broncode in te zien, te gebruiken, aan te vullen en te verbeteren. In de meeste gevallen zijn ook aangevulde en verbeterde versies van de software weer vrij beschikbaar. Dit ontwikkelmodel stimuleert organisaties en personen enorm om bij de ontwikkeling van de software samen te werken met als gevolg dat de ontwikkeling van dit soort software heel snel kan gaan. Zo is Linux (alleen het besturingssysteem zelf) het grootste openbare softwareproject ter wereld geworden: er werken meer dan 1100 ontwikkelaars aan mee, waarvan meer dan 70% in dienst is van meer dan 200 bedrijven zoals RedHat, Novell, IBM, Intel, Google en Nokia. Het systeem bestaat op het ogenblik uit zo’n 28000 bestanden met samen ongeveer 11,5 miljoen regels broncode. Het zal u dan ook niet verwonderen dat Microsoft Linux als zijn grootste concurrent ziet. Maar er is veel meer open-source software dan alleen Linux. En heel veel van die software is niet alleen beschikbaar voor Linux, maar ook voor Windows en MacOS X. Eveneens grote bekende door bedrijven ondersteunde softwareprojecten zijn OpenOffice.org en Mozilla met onder meer de internet browser Firefox. Meer hierover kunt u lezen in het Wikipedia artikel over opensource software.

Zo, dat ter inleiding. Ubuntu is zoals gezegd een Linux distributie die 5 jaar geleden, in het najaar van 2004, het licht zag. Hij wordt gesponsord door het bedrijf Canonical Ltd., gevestigd op het eiland Man, van de bekende rijke Zuid-Afrikaan Mark Shuttleworth, die in 2002 als toerist voor de prijs van 20 miljoen Amerikaanse dollars het Internatiale Ruimte Station heeft bezocht. De naam „Ubuntu” is een oud Afrikaans woord. Het betekent „menselijk zijn voor anderen”, of ook „Ik ben wat ik ben door wat wij zijn”. De Ubuntu Linux distributie benadrukt de gedachte achter Ubuntu in de wereld van software. Al bijna zo lang als Ubuntu bestaat is het verreweg de populairste en bekendste Linux distributie. Voor velen is Ubuntu zelfs synoniem met Linux. Daaraan wordt niet weinig bijgedragen door het feit dat hij ook voor beginners, zowel nieuwkomers als Windows gebruikers, heel geschikt is. Ubuntu is er, net als veel andere Linux distributies, in vele talen, waaronder het Nederlands. Nederland heeft een heel actieve Ubuntu gemeenschap met een eigen website: www.ubuntu-nl.org. U vindt daar hulp in de vorm van documentatie, forums, en ook chat mogelijkheden.

Vanaf het begin is het beleid geweest elk half jaar, in april en in oktober, een nieuwe versie uit te brengen. Deze versies krijgen een versienummer bestaand uit de laatste cijfer(s) van het jaartal en het maandnummer, van elkaar gescheiden door een punt. Zo was de eerste versie 4.10, de volgende 5.04 enzovoort. Elke versie krijgt ook de naam van een dier met een speciale eigenschap, en wel zo dat de woorden voor de eigenschap en het dier (in het Engels) allitereren. Zo werd de eerste versie Warty WartHog, het Wrattige Wrattenzwijn, genoemd. Het is gebruikelijk de naam af te korten tot de eigenschap, in dit geval dus Warty. Vanaf versie 5.10 wordt voor de eerste letter met een enkele uitzondering het alfabet gevolgd. De huidige versie 9.04 was toe aan de „J” en heet dan ook Jaunty Jackalope, een niet bestaand mythisch dier. De Nederlandse vertalingen allitereren wel, maar kunnen niet ook nog eens het alfabet volgen. Zo heet Jaunty in het Nederlands Kwiek Krijgskonijn. De volgende die in oktober 2009 verschijnt krijgt de naam Karmic Koala (de Karmische Koala), waarin karmisch slaat op het boeddhistische begrip karma. Elke Ubuntu versie wordt tenminste 3 jaar ondersteund met updates, maar om de twee jaar verschijnt een speciale LTS (Long Term Support) editie die minimaal 5 jaar wordt ondersteund. De eerstvolgende LTS editie is 10.04.

Ubuntu biedt u programma’s voor internet, kantoor, audio en video, grafische programma’s en spelletjes. Verschillende van die programma’s kent u misschien ook al van Windows, zoals de internet browser Firefox, het kantoorpakket OpenOffice.org en het fotobewerkingsprogramma Gimp. OpenOffice.org kan ook de documenten, presentaties en rekenbladen van Microsoft Office lezen en schrijven zodat alles wat u op dat gebied al hebt gewoon toegankelijk blijft.

Ubuntu kunt u downloaden van de website van Ubuntu Nederland. Als u eerst eens wilt kijken hoe Ubuntu er uit ziet en aanvoelt kunt u Ubuntu rechtsreeks van de CD of DVD draaien: „live” zoals dat in het Engels heet. Er wordt dan niets geïnstalleerd. Vanzelfsprekend is het dan niet mogelijk om instellingen en zo op te slaan, maar documenten die u met Ubuntu Live maakt kunt u wel op de harde schijf of op een USB stick bewaren. Als Ubuntu u bevalt en u het wilt installeren zijn er twee mogelijkheden.

• De gemakkelijkste is om Ubuntu binnen de Windows C schijf te installeren. Hiertoe moet u in Windows het programma „Wubi.exe” starten, dat u in de startmap van Ubuntu op de CD of DVD vindt. Dit maakt een heel groot bestand aan waarbinnen het Ubuntu installeert en zorgt ervoor dat bij het starten van de computer een keus tussen Windows en Ubuntu kan worden gemaakt. Let wel: Ubuntu wordt wel in Windows geïnstalleerd, maar draait niet in Windows!
• De beste manier is om Ubuntu zijn eigen partities te geven. Als u Ubuntu rechtstreeks van de CD of DVD draait zult u links boven aan het bureaublad een icoontje aantreffen met de tekst „Installeren”. Door daarop te klikken kunt u Ubuntu in zijn eigen partities op de harde schijf installeren. Het installatieprogramma zal normaliter voorstellen om de Windows partitie kleiner te maken om ruimte te maken voor Ubuntu. Het spreekt vanzelf dat het in dit geval heel verstandig is om eerst een backup te maken van alles wat maar de moeite waard is. Een foutje met vervelende gevolgen is gemakkelijk gemaakt!

In beide gevallen moet er natuurlijk voldoende vrije ruimte zijn. Het absolute minimum is 4GB, maar 8GB wordt aanbevolen. Per slot van rekening wilt u er misschien wel eens wat toepassingen bij installeren. Dat begint waarschijnlijk al met allerlei multimedia software zoals compressie-algorithmes en codecs. Deze zijn vaak niet helemaal open en vrij, reden waarom Ubuntu ze niet in zijn standaard systeem opneemt. Ze worden echter wel door Ubuntu ter beschikking gesteld en zijn heel gemakkelijk te installeren. Op de wiki website van de Nederlandse Ubuntu gemeenschap staat precies wat u moet doen om de multimedia ondersteuning in Ubuntu compleet te maken.

Als u dit doet zult u merken dat het installeren van software heel anders gaat dan in Windows, en eigenlijk veel gemakkelijker is. Is het in Windows zo dat u uw programma’s van heinde en ver moet halen, in Linux wordt gewerkt met zgn. software repositories, opslagplaatsen op het internet van software die door de leverancier van de distributie ter beschikking wordt gesteld. In het Nederlands worden ze wel installatiebronnen, softwarebronnen of pakketbronnen genoemd. Die pakketbronnen zijn gemakkelijk met speciale software (package manager ofwel pakketbeheerder) door te kijken, en de software is van daar uit simpel met enkele muisklikken te installeren. In Ubuntu’s pakketbronnen zijn meer dan 25000 softwarepakketten opgenomen, dus er is te kust en te keur. Ook over het installeren van software geeft de wiki van Ubuntu-NL uitsluitsel.

Een ander punt van belang met betrekking tot software is dat Linux en Windows programma’s niet uitwisselbaar zijn. Windows programma’s draaien niet in Linux. Tenminste niet zonder meer. Er is een open-source softwarepakket dat het mogelijk maakt allerlei Windows programma’s toch in Linux te gebruiken. Dat pakket heet Wine en er wordt al bijna zo lang aan gewerkt als Linux bestaat. Wine, dat staat voor Windows Emulator, levert Linux diensten aan Windows software, waarbij het doet alsof het Windows diensten zijn. Het is eigenlijk een vrije implementatie van Windows in Linux. Niet alle Windows programma’s werken goed in Wine maar de hoeveelheid die wel werkt is indrukwekkend. Wine is niet standaard geïnstalleerd, maar is wel in Ubuntu’s pakketbronnen beschikbaar. Kijk voor meer informatie op de Wine pagina van de wiki van Ubuntu-NL.

Veiligheid is voor elk besturingssysteem een belangrijk punt. We kunnen daar kort over zijn. Linux heeft niet te lijden van virussen, malware en wat dies meer zij. Dat komt voor een deel omdat een Linux gebruiker standaard niet met root (Administrator) permissies werkt, en voor een deel omdat nieuw ontdekte gaten in de beveiliging altijd heel snel worden gedicht. Antivirussoftware en dergelijke is dus niet nodig. Nee, echt niet! Een firewall is wel nodig. Veel PC’s zijn tegenwoordig met het internet verbonden via een router, die ook een firewall biedt. Op de PC is een firewall dan niet nodig. Als de PC rechtstreeks aan het internet gekoppeld is moet op de PC beslist wel een firewall draaien. Helaas installeert Ubuntu standaard geen firewall, zodat u dat zelf even zult moeten doen. We kunnen u „Firestarter” aanraden.

Natuurlijk kunt u de wiki ook voor allerlei andere vragen raadplegen. Wij wensen u veel genoegen met Ubuntu!